Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Dụng cụ dùng để nghiền, xay nhỏ các loại hạt (như thóc, gạo, ngô) hoặc các vật liệu khác: Thường được làm từ các vật liệu như đá, tre, gỗ hoặc kim loại, hoạt động bằng sức người, sức nước hoặc sức gió.
   • Tên một loài cây thuộc họ Cẩm quỳ (Malvaceae), có quả hình tròn giống dụng cụ cối xay: Cây thân thảo, lá có lông, thường được sử dụng trong y học cổ truyền.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ (dụng cụ):
  • Ngày xưa, bà tôi thường dùng cối xay bằng đá để xay thóc thành gạo.
  • Chiếc cối xay gió khổng lồ là biểu tượng của đất nước Hà Lan.
• Danh từ (thực vật):
  • Lá và rễ cây cối xay được dùng để chữa ho và cảm mạo.
  • Quả cối xay có hình dáng rất đặc biệt, trông như một dụng cụ xay thu nhỏ.

Các cách sử dụng nâng cao

• "cối xay gió": Dụng cụ xay sử dụng sức gió làm động lực, thường có cánh quạt lớn.
  • Những chiếc cối xay gió trên cánh đồng tạo nên một khung cảnh rất thơ mộng.
• "cối xay nước": Dụng cụ xay sử dụng sức chảy của nước làm động lực.
  • Ngôi làng cổ vẫn còn lưu giữ một chiếc cối xay nước hàng trăm năm tuổi.
• "cối xay tay": Dụng cụ xay nhỏ, vận hành thủ công bằng tay.
  • Bà vặn chiếc cối xay tay để xay hạt tiêu cho bữa tối.

Biến thể và từ gần giống

• Xay (động từ): Hành động làm nhỏ, nghiền nát vật gì đó bằng cối xay hoặc máy móc.
  • Xay thóc, xay cà phê.
• Cối (danh từ): Dụng cụ dùng để giã, nghiền nói chung.
  • Cối giã gạo, cối đá.
• Máy xay (danh từ): Thiết bị cơ khí hoặc điện dùng để xay.
  • Máy xay sinh tố, máy xay thịt.

Từ đồng nghĩa

• Cối nghiền (đối với nghĩa dụng cụ).
• Cây ké (tên gọi khác của cây cối xay trong thực vật).

Các cụm từ liên quan

• Quay như cối xay: Thành ngữ ví von miệng nói liên tục, không ngừng nghỉ.
  • Cô ấy nói chuyện quay như cối xay, chẳng ai chen lời vào được.
• Vào cối xay (của ai/cái gì): Bị cuốn vào một guồng máy, một quy trình khắc nghiệt hoặc không thể thoát ra.
  • Anh ta cảm thấy mình đã bị vào cối xay của công việc văn phòng tẻ nhạt.

Thành ngữ liên quan

• Nước chảy cối xay: Chỉ sự vận hành đều đặn, liên tục, thường là của một hệ thống hoặc tổ chức.
  • Công ty vẫn hoạt động nước chảy cối xay dù giám đốc vắng mặt.

1. 1 dt. Cối xay thóc làm bằng nan tre bọc ngoài, trong nêm chặt bằng đất và giăm tre hoặc giăm gỗ: Gà gáy chị đã dậy đổ thóc vào cối xay và đứng xay một mình.
2. 2 dt. (thực) Loài cây nhỏ, có quả tròn hình cối xay, lá có lông: Cây cối xay được dùng làm thuốc Đông y.